Աշխարհի երկրների կրոնները

Կրոնը՝ գիտության, արվեստի և մշակույթի բնօրրան

Համալսարաններից ու ակադեմիաներից շատ առաջ գիտելիքը պահպանել, բազմապատկել և փոխանցել են տաճարներն ու վանքերը։ Ուստի մեր կայքում կրոնն առանձին բաժին է՝ գիտությունից և մշակույթից առաջ։ Մի քանի փաստ․

• Հին Եգիպտոս։ Տաճարներին կից գործում էին «Կյանքի տները»՝ գրիչների արհեստանոցներ, որտեղ արտագրում և պահում էին բժշկության, աստղագիտության և ծեսերի մասին տեքստերը։
• Միջագետք։ Սեպագիր ամենավաղ գրառումները (Ուրուկ, մոտ մ.թ.ա. 3200 թ.) տաճարային տնտեսության հաշվառումներ են. բաբելոնյան քուրմ-աստղագետները դարեր շարունակ գրանցել են լուսատուների շարժումը։
• Հնդկաստան։ Նալանդայի բուդդայական վանքը դարձավ հին աշխարհի ամենախոշոր ուսումնական կենտրոններից մեկը. նրա ավերակները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում են։
• Միջնադար։ Վանքերն արտագրում և պահպանում էին անտիկ գրքերը. Նոտր-Դամի տաճարային դպրոցից ծնվեց Փարիզի համալսարանը։ Ֆեսի Ալ-Կարաուինը, որը հիմնադրվել է 859 թվականին մզկիթին կից, Գինեսի ռեկորդների գիրքն անվանում է դեռ գործող ամենահին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը։
• Հայաստան։ Վանական Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծեց հայոց այբուբենը (405 թ.). հայերեն թարգմանված առաջին գիրքը Աստվածաշունչն էր։ XIII–XV դարերում վանքերին կից գործում էին Գլաձորի և Տաթևի համալսարանները։
• Գենետիկա և տիեզերագիտություն։ Վանական Գրեգոր Մենդելը 1856–1863 թվականներին Բռնոյի իր վանքի այգում ոլոռ էր խաչասերում և 1866 թվականին նկարագրեց ժառանգականության օրենքները՝ գենետիկայի սկիզբը։ Կանոնիկոս Նիկոլայ Կոպեռնիկոսը հիմնավորեց Երկրի շարժումն Արեգակի շուրջ (1543), քահանա Ժորժ Լեմետրը 1927 թվականին դուրս բերեց Տիեզերքի ընդարձակումը։
• Արվեստ։ Հին Հունաստանի թատրոնը ծնվել է Դիոնիսոսի պատվին անցկացվող տոներից. այսօր էլ օգտագործվող հնգագիծը վերագրվում է վանական Գվիդո դ’Արեցցոյին (XI դար). Կոմիտաս վարդապետը հավաքեց հայկական ժողովրդական մի քանի հազար երգ և հիմք դրեց հայկական ազգային երաժշտական ոճին։

Այսօր գիտությունն ու կրոնը ճանաչողության տարբեր ուղիներ են, բայց նրանք ունեն ընդհանուր պատմություն, և այն յուրաքանչյուր ժողովրդի մշակույթի մասն է։

Աղբյուրներ՝ A. H. Gardiner, «The House of Life» (1938). Encyclopaedia Britannica՝ սեպագիր, Փարիզի համալսարաններ, Մեսրոպ Մաշտոց, Մենդելի «Փորձեր բույսերի հիբրիդների վրա», Կոպեռնիկոս, Լեմետր, Գվիդո դ’Արեցցո, Կոմիտաս. ՅՈՒՆԵՍԿՕ՝ Նալանդա-մահավիհարա. Գինեսի ռեկորդների գիրք։